ภาพแสดงแทนผู้หญิงในวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้สมัยจารีตถึงยุคแผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ “ทวีลักษณ์ พลราชม”

โครงการจัดประชุมวิชาการระดับชาติเวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทย ครั้งที่ 13
ภูมิภาคนิยม และท้องถิ่นนิยมสมัยใหม่ในโลกไร้พรมแดน
New Regionalism and Localism in the Borderless World

ภาพแสดงแทนผู้หญิงในวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้สมัยจารีตถึงยุคแผนพัฒนาเศรษฐกิจแห่งชาติ

                                                                                                                 “ทวีลักษณ์ พลราชม” (หน้า-357)

บทคัดย่อ
งานศึกษาวิจัยชิ้นนี้ เป็นการนำเสนอเบื้องต้นของการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับภาพแทนผู้หญิงในวรรณกรรม
ท้องถิ่นภาคใต้ โดยใช้วิธีสำรวจจากบทความ วิทยานิพนธ์ และหนังสือที่เกี่ยวข้อง แล้ววิเคราะห์ตามกรอบ
พัฒนาการของวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ในแต่ละช่วงเวลาเพื่อนำเสนอให้เห็นว่าผู้หญิงมีการนำเสนอภาพแทนใน
วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ที่แตกต่างกันอย่างไรในแต่ละช่วงเวลา โดยใช้แนวคิดการสร้างภาพแทน (representation)
ผู้หญิงในการวิเคราะห์ รวมด้วย ซึ่งมีข้อค้นพบเบื้องดังนี้

เรื่องราวของผู้หญิงในยุคแรกปรากฏในวรรณกรรมท้องถิ่นในรูปแบบตำนาน นอกจากนั้นได้มีหลัก
ฐานทางประวัติศาสตร์แบบลายลักษณ์อื่นที่ได้บันทึกเรื่องราวของผู้หญิงในภาคใต้ไว้คือศิลาจารึกและพงศาวดาร
โดยมีเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับพุทธศาสนาและการสร้างบ้านแปงเมือง รวมถึงความสัมพันธ์ทางอำนาจระหว่าง
อาณาจักรศูนย์กลางและเมืองชายขอบ ภาพแทนผู้หญิงที่ปรากฏในตำนาน ให้ภาพที่แตกต่างจากพงศาวดารที่
เขียนขึ้นโดยรัฐส่วนกลาง ส่วนศิลาจารึกให้ภาพความหลากหลายของผู้คนต่างถิ่นจากดินแดนอื่นที่เข้ามาอาศัย
อยู่ในพื้นที่ภาคใต้ของไทย และปรากฏเรื่องราวของผู้หญิงท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องมิติทางศาสนาและปฏิสัมพันธ์กับคน
ต่างถิ่นผ่านการแต่งงาน
วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ในยุคการผนวกเข้ากับอาณาจักรอยุธยาและอาณาจักรสยามปรากฏภาพ
แทนผู้หญิงที่สะท้อนเรื่องราวการพยายามเข้ามามีอำนาจเหนือของอาณาจักรศูนย์กลาง คือ อยุธยาและสยาม ใน
สมัยอยุธยานอกจากมีการผสมผสานเรื่องราวตำนานท้องถิ่น พุทธศาสนา และสถาบันกษัตริย์ของอาณาจักร
ศูนย์กลาง มีการเขียนพงศาวดารที่นำเสนอภาพแทนผู้หญิงชนชั้นสูงที่ช่วยแผ่ขยายอำนาจและความสัมพันธ์
ระหว่างหัวเมืองภาคใต้กับอาณาจักรศูนย์กลางผ่านการแต่งงาน นอกจากนั้น ปรากฏวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้ที่
ได้รับอิทธิพลจากวรรณกรรมภาคกลาง เรื่องราวของผู้หญิงปรากฏในสุภาษิตคำสอนและนิทานประโลมโลก ภาพ
แทนผู้หญิงที่ปรากฏเน้นการเป็นผู้หญิงดีตามอุดมการณ์พุทธศาสนาและยกย่องชายเป็นใหญ่
วรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้หลังเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ถึงยุคแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคม
แห่งชาติภาพแทนผู้หญิงที่ปรากฏในวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้มีความเปลี่ยนแปลงจากเดิมที่มีคุณลักษณะร่วม
กับผู้หญิงภาคกลาง มาสู่การนำเสนอชีวิตผู้หญิงในบริบทสังคมท้องถิ่นมากขึ้น ในขณะเดียวกันก็ได้สร้างภาพแทน
ผู้หญิงภาคใต้ที่นักประพันธ์ท้องถิ่นได้สร้างสรรค์ขึ้นใหม่ให้มีลักษณะมั่นใจ เป็นตัวของตัวเอง เก่งทั้งเรื่องในครัว
เรือนและนอกบ้าน มีความทันสมัย
คำสำคัญ: ภาพแสดงแทน ผู้หญิงภาคใต้ วรรณกรรมท้องถิ่น

Abstract
This study is a preliminary data of research study regarding the representation of women in
southern local literature. The study employs documentary survey of articles, dissertations, and books.
The findings of the survey are then analysed according to the development of the literature in each period
in order to demonstrate how women are represented. This representation is also employed as an approach
to conduct this study.
In the early period of southern inscription, local literature existed in the form of legend.
Besides, there were historical inscription sources recording the story of southern women in stone inscription
and chronicle. These stories were related to Buddhism and community settlement including power
relationship between the center of the kingdom and its periphery. The representation of women which
appeared in local legend was displayed differently from the chronicles written by the central state. The
stone inscription gave the image of the diversity of people from different places moving to live in the
south as well as the story of local women related to religion and interaction through being married to
newcomers.
During the annexation of the Kingdom of Siam, the representation of women reflected the
central kingdom exercising power over the periphery. In the Ayutthaya period, there was not only a
combination of local legends, Buddhism and the monarchy of the central kingdom, but there was also
a chronicle that introduced aristocratic women who helped to expand the power and relationship between
the south and the central kingdom by means of marriage and kinship. In addition, there was the southern
local literature influenced by the literature created within the reign of King Rama IV and V, e.g. proverbs
and local melodrama.
After Siam revolution 1932 until National Economic and Social Development plan, the
representation of women who previously shared characteristic with those in the central region has
considerably changed to women in locally social context. At the same time, local southern writers
characterize women as confident, trendy and good at both domestic and social affairs as well.
Keywords: Representation, Southern Thai women, and Local literature.

รายละเอียดเพิ่มเติม :

2_ภาพแทนผู้หญิงในวรรณกรรมท้องถิ่นภาคใต้_เวทีวิจัยมนุษยศาสตร์ไทย-ครั้งที่-13-Proceeding2019